Historia logistyki

Historia logistyki image

ETYMOLOGIA LOGISTYKI

W każdej dziedzinie naukowej i nie tylko autorzy publikacji, uczeni, badacze próbują doszukiwać się źródła pochodzenia słowa, zjawiska lub jakiegoś zdarzenia, które z kolei wpływa na dalszy rozwój danej dziedziny życia czy też nauki. Czasami te pierwotne pochodzenia wydają się nierealne, ponieważ to życie i lenistwo człowieka zmusza go do poszukiwania nowych rozwiązań, rozwoju nauki i techniki i w końcu rozwoju społeczeństwa. To trochę filozoficznie zabrzmiało, ale próbując dociec znaczenia i rozwoju logistyki takie właśnie przemyślenia nasunęły mi się na początku.

Jednym z głównych źródeł terminu logistyka jest słowo greckie logistikos. Słowo to oznacza człowieka, który myśli regułami logicznymi, matematycznymi oraz filozoficznymi. Podobne znaczeniowo jest słowo logisticus z łaciny oznaczające racjonalny bądź zdolny do racjonalnego myślenia.

W czasach starożytnych bizantyjski cesarz Leontos VI w początkach wieku X naszej ery napisał w języku greckim dzieło o nazwie „Sumaryczne wyłożenie sztuki wojennej”, w której termin logistyka wyróżnił, jako jedną ze sztuk wojennych (obok strategii i taktyki). Opisywana dziedzina miała na celu zajmowanie się szczegółowymi wyliczeniami związanymi z przemarszami wojsk.

W roku 1837 francuski baron Jomini opublikował „Zarys sztuki wojennej”, w którym daje on znaczenie logistyce wojskowej, które w późniejszych czasach znalazło drogę do logistyki cywilnej. Opisywał zaopatrywanie i lokalizację magazynów, realizację marszów, przygotowanie środków transportowych, urządzaniu dróg komunikacyjnych i zaopatrywaniu oddziałów, czyli problemy, które ukazuje teraźniejsze znaczenie terminu logistyka. Dzieło ”Zarys sztuki wojennej” zostało przetłumaczone na język angielski, po czym stało się lekturą amerykańskich oficerów zaś sama logistyka, jako nazwa przedmiotu znalazła się prawie pięćdziesiąt lat później w programie nauczania Szkoły Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych.

Pierwsza oficjalna definicja logistyki pojawiła się dopiero w 1905 roku. Major Chauncey B. Baker zdefiniował termin „logistyka” jako „Gałąź sztuki wojennej odnosząca się do przewozu i zaopatrzenia armii jest nazywana logistyką”. System logistyczny (prosty i przejrzysty) powinien być starannie zorganizowany, wówczas daje odpowiednią „energię” wojskom.

W późniejszych latach znaczenie logistyki było zrozumiane jako element ekonomicznych działań militarnych oraz zostało przyswojone w środowisku wojskowym. W latach 1939-1945 podczas drugiej wojny światowej, Departament Obrony Stanów Zjednoczonych stworzył specjalne oddziały, które zajmowały się rozwojem modeli planowania bazujące na matematyce. Do szczególnych przypadków zaliczali zaopatrzenie magazynów, problemy transportu oraz lokalizację. Zespoły te tworzyły podstawę pod rozwój nauki planowania, którą określa się w dzisiejszych czasach, jako badania operacyjne oraz ekonomicznej dyscypliny naukowej jaką jest właśnie logistyka.

Logistyka jest tak rozległą dziedziną, że do dnia dzisiejszego termin nie doczekał się jednolitego znaczenia. Zdaniem profesora Marka Ciesielskiego przyjętych definicji logistyki jest ponad sto[1]. Poszczególni autorzy uwagę zwracają na różne aspekty tego słowa, bazując głównie na wiedzy ekonomicznej.

Koncepcje logistyczne ukazują, że w dziejach logistyki wyróżnić można dwa okresy logistyki:

  • logistyka okresu starożytnego – charakteryzowała się wysokim stopniem zorganizowania sił zbrojnych poszczególnych państw, wyraźne były zarysy procesu dystrybucji i gromadzenia zapasów na polu walki;
  • logistyka ery nowożytnej – proces długotrwałych przeobrażeń oraz zmian, w pierwszej fazie logistyka skupia się na gromadzeniu zapasów i zaopatrywaniu armii w polu, natomiast w drugiej połowie XVIII wieku ukazują się opracowania, które ukazują zarys logistyki, Rysunek 2.

Rysunek 2. Wojskowi planują zabezpieczenie logistyczne działań bojowych

Źródło: www.inneobliczahistorii.pl

[1] M. Ciesielski, Definicje i zakresy pojęć logistyki oraz sieci dostaw, Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 5/2001, s. 2-4.

 

Pojęcie logistyka zostało wprowadzone w latach 50. XX wieku lecz zjawisko oraz procesy odpowiadające logistyce występowały już o wiele wcześniej, były to miedzy innymi konflikty militarne (logistyka wojskowa), które wymagały wysokiej skuteczności i niezawodności operacji logistycznych. W literaturze polskiej słowo logistyka zostało zawarte w latach 90 ubiegłego stulecia. W tamtych latach logistykę ukazywano w połączeniu z gospodarką materiałową. Na początku lat 90. XX wieku połączono w wojsku służby kwatermistrzowskie i techniczne i stworzono służby logistyczne. Do tej pory w wojsku istniały stanowiska zastępcy dowódcy ds. kwatermistrzowskich i ds. technicznych. Kwatermistrz odpowiadał między innymi za zaopatrzenie materiałowe, mundurówkę i żywienie wojsk. Natomiast w gestii zastępcy dowódcy ds. technicznych leżała odpowiedzialność za sprawność techniczną sprzętu technicznego i uzbrojenia, remonty i obsługę tegoż sprzętu oraz zaopatrzenie w części zamienne.

W kwestii rozwoju procesu logistyki można wyodrębnić kilka etapów, które są ważne dla zrozumienia jej istoty.

Etap 1:

Nazwany fazą startu i budzenia się logistyki. Etap ten przypada na lata 50 ubiegłego stulecia. Wyróżniono wyraźne wyodrębnienie działań w obszarach:

  • dystrybucji – obsługa zamówień klienta finalnego, zapas gotowych produktów oraz obsługa klienta;
  • magazynowania – operowanie flotą transportową, składowanie, gospodarowanie opakowaniami;
  • zakupu – prognozowanie popytu, planowanie potrzeb, wybór dostawcy.

Powyższe działania nie były w żaden sposób połączone oraz nie zostały ukierunkowane na konkretny cel, np. ulepszenie sprawności zarządzania w danym przedsiębiorstwie Pełniły funkcję podrzędną do głównego obszaru jakim była produkcja.

Etap 2:

Faza definiowania logistyki. Dziesięć lat później zapoczątkowany został etap, w którym ukazano dwa kierunki działań logistycznych. Pierwszym kierunkiem była fizyczna dystrybucja towarów a drugim zarządzanie materiałami. Pierwsze działanie charakteryzuje się dotarciem danego produktu do finalnego odbiorcy. Zarządzanie materiałami obejmowało obszar zakupu, manipulacji i magazynowania. Zakres pojęcia zarządzanie materiałami w porównaniu do lat w których ono powstało na dzień dzisiejszy znacznie się rozbudowało, aktualnie rozumiane jest jako:

  • transport wewnętrzny i zewnętrzny,
  • transport związany z zaopatrzeniem stanowisk roboczych,
  • magazynowanie,
  • sterowanie zapasami,
  • dobór źródła zakupu.

Etap 3:

Faza zmian priorytetów. Dalszy etap rozwoju logistyki przypada na koniec lat 70 i lata 80 XX w. Logistyka została ujęta jako zarządzanie strumieniami przepływu informacji i materiałów w perspektywie całego przedsiębiorstwa. Wszelkie czynności ukierunkowano na osiągnięcie celów strategicznych przedsiębiorstwa do których zaliczono:

  • maksymalizację zysku w długim przedziale czasu,
  • wzmocnienie pozycji na rynku.

W tej perspektywie zjawisko logistyki analizowało i tworzyło podstawy praktycznych działań we wszystkich fazach fizycznego przepływu materiałów w przedsiębiorstwie. Działanie to pozwoliło na redukcję kosztów i optymalizację działań w łańcuchu logistycznym.

Etap 4:

Faza dynamicznego rozwoju logistyki, jako spójna koncepcja zarządzania przedsiębiorstwem i układu powiązań rynkowych  obejmuje znaczący rozwój procesów logistycznych w latach 90 ubiegłego stulecia. Charakteryzował się rozwojem strategii logistycznych oraz globalizacją struktur i działań logistycznych, w tym czasie zapoczątkował procesy, do których zaliczamy:

  • eurologistykę;
  • integrację poprzez systemy informatyczne.

Rysunek 3. Logistyka globalna

Źródło: www.nowoczesnymagazyn.pl

 

Aktualnie w całej światowej gospodarce logistyka nabiera znacznego tempa. Nowe tendencje rozwoju dla logistyki wyznacza globalny rynek. Logistyka jest wymogiem teraźniejszości, gdzie procesy wymiany towarowej stają się coraz bardziej złożone i istnie konieczność dostosowania się do potrzeb i wymagań nabywców zarówno instytucjonalnych jak i indywidualnych.

Autor:

dr inż. Andrzej KIJ

wieloletni wykładowca akademicki

nauczyciel przedmiotów logistycznych

w Zespole Szkół nr 7 w Warszawie

 

Dodaj komentarz